Language pioneers
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Praesent lacus dolor, egestas at blandit ac, ornare in arcu. Maecenas auctor iaculis scelerisque. Vestibulum ante ipsum primis in faucibus orci luctus et.
Robert Morton Nance (1873-1959)
Dineythys veu Mordon, ow ri dhodho y hanow bardhek, mis-Ebryl y'n vlydhen 1873 yn Kembra. Kernowyon o y dhew gerens - William Edwin Nance o den dhiworth Lannwedhenek ha'y vamm, Jane Morton, o benyn dhiworth Porth Ia.
Hag ev ow triga yn Kernow, Mordon a oberi pur grev rag an wonisogeth kernewek. Ev a fondyas an kynsa Kowethas Kernow Goth yn Porth Ia yn 1920, 'Kuntellewgh an Brewyon' hy lavar arwoedhek. Dres y vywnans ev o Pennskrifer a'n lyver-termyn 'Kernow Goth'.
Ev a dhiskas nebes geryow kernewek avel flogh, pan geheveli y das an henwyn-tylleryow kembrek ha kernewek. Ev a studhya an yeth dhiworth 'Handbook of the Cornish Language' gans Henry Jenner, mes ny assaya ev kewsel po skrifa Kernewek y'n termyn na. Ev a dhallathas kuntell geryow kernewek dhiworth an rannyeth hag ev a vetyas orth Henry Jenner pan esa ev ow kul hwithrans yn Aberfal rag y lyver 'Glossary of Sea Words'. Ev eth gans Jenner dhe Dreorchy yn Kembra mis Hedra, 1928, rag mos ha bos bardh kembrek, ow kemmeres an hanow 'Mordon', hag yn 1929 ev a dhellos y lyver 'Cornish for All' wosa ervira bos Kernewek kres an gwella sel rag dasserghyans an yeth. Yn 1934 y feu ev ynstallys avel Bardh Meur. Ev a skrifa lies erthygel yn kever an yeth ha'n tekstow koth, lies lyther yn Kernewek, ha lies lyenn, kepar ha'n gwari 'An Balores', ha'n hwedhel 'Lyver an Pymp Marthus Seleven'. Mes y vrassa ober, pur dhe-les hwath rag Kernewegoryon hedhyw, o y erlyver, 'Gerlyver Noweth Kernewek ha Sawsnek'.
Mordon a besya oberi rag an yeth bys yn y vernans yn Heyl an 28ves a vis-Me 1959. Ev a veu ynkleudhys yn Senor, ha war ven y vedh yma'n geryow mar wir: 'Oberow y vewnans yw y wir kovadh'.
Ray Edwards (1924-2008)
Ray Edwards (1924-2008)
Ray, den a Birmingham, a dhallathas dyski Kernewek yn 1980, wosa omdenna dhiworth y soedh avel dyskador yn Wood Green High School, West Bromwich. Ena ev a dhyskas Frynkek ha Spaynek. Ev re bia ow studhya Kembrek neb termyn, mes dres dy'goelyow yn Kernow yn 1980, ev a glywas Kernewek yn kynsa. Omwrians an Gernewegoryon dh'aga yeth a argrafas yn feur warnodho. Ev a'n dyskas heb hedhi, seweni yn apposyansow an Gesva, hag a veu degemmerys avel Bardh an Orsedh yn 1982 (Map Mercya).
Y feu dhodho lemmyn meur a dermyn rydh, hag yndella ev a allas lonchya y steus, Kernewek dre Lyther. Sewenyans meur o an steus, ha hi re gevros yn krev dhe devyans ha nerth an yeth. Hi a allas wostiwedh gul devnydh a'n kesroesweyth hag e-bost, ha drehedhes dhe brassa niver hwath a dus. Re beu sywys gans kansow a studhyoron, yn Breten Veur, ha tramor. Y feu treylys ynwedh dhe'n yeth Chekk ha dhe Vretonek. Ray a dhrehevis an steus war selyow fyrv, ha hi a bes ow mos yn-rag yn krev bys hedhyw.
Y feu unn kaletter bras godhevys gans an yeth bys dhe'n blydhynow wosa 1990: henn yw, na via dyllys nagonan a'n tekstow Kernewek hengovek yn leun hag yn furv hedhadow. Rag may hallens dyskadoryon, kewsoryon ha studhyoryon bos sur aga Hernewek bos ewn, res pores veu, i dhe alloes studhya ha dyski an tekstow na aga honan. Ray a welas chons a'ga fareusi ha'ga dyllo yn furv isel aga host, lowr dhe lenwel an aswa, bys pan vo dyllansow skolheygyek dyllys (ha nyns eus sin vytholl y fydh henna gwrys yn skon!) Ytho dyllansow Ray a bes avel plank anhepkorradow rag pub kerneweger. Ow talleth gans Passhyon agan Arloedh (1993), Darn an Chartour (1994), ha Bywnans Meryasek (1996), ena Ray a dhellos An Ordinalia kowal ha Gwryans an Bys (1998-2000), ha wor'tiwedh Homylys Treger (2004).
Ray a dhellos ynwedh lyvrow ganso ev y honan. Yma yn Verbow Kernewek (2002) paradigmow a'n verbow oll usi yn An Gerlyver Meur (1993). Yma yn Notennow Kernewek devynnow kemmerys dhiworth an tekstow hengovek, ow tiskwedhes usadow da a lies ger. An dew lyver ma yw anhepkorradow rag tus a skrif yn Kernewek. Lyvrow erell ganso yw An Asyn (1989), y dreylyans Alys y'n Vro a Varthusi (1990), Gwersyow Kernewek (2005), An Teyr Myghternes (1985), Whethlow dyworth an Kesskrifer (pennskrifer; 1986), Lyver Krowseryow (1995) – dyllys yn kynsa yn An Gannas, may kevros yn fenowgh dhodho. Ev a gevros ynwedh treylyansow biblek - Unnek Epystyl ha Dysquedhyans, a dheuth ha bos a-wosa rann a'n Testament Nowydh dyllys gans an Gesva yn 2004.
Ha termyn berr kyns tremena, pan veu seulabrys ogas ha dall, ev re beu owth oberi war dhew lyver a'n Testament Koth. I a vydh pareusys rag dyllans, martesen y'n vlydhen a dheu.
Ray a dheuth dhe'n yeth Kernewek yn termyn troboyntel yn y istori. Ev a oberis yn tiwysyk ha heb hedhi dh'y grevhe.