Cernyweg 

Mae'r iaith Gernyweg (Kernewek) yn disgynnydd o'r hen iaith Celtaidd a siaradwyd gan hen ymsefydlwyr pwy oedd cyfanheddion Cernyw (Kernow) a rhan fwyaf Prydain fawr yn hir cyn dylanwad y Rhufeinwyr. Mae Cernyweg yn aelod o'r teulu Celtaidd sef yn cynnwys y ieithoedd Gwyddeleg, Albaneg, Manaweg, Gymraeg a Llydaweg. Hyd yn oed heddiw mae yna debygrwydd rhwng y Cymraeg a Llydaweg sydd yn gryf iawn.

Yn 1967 roedd gorsedd Cernyw (Gorsedh Kernow) ar undeb o hen Gymdeithasau Cernyw wedi sefydli Kesva an Taves Kernewek (Bwrdd yr iaith Cernyweg) ai nod oedd I premotio'r ymchwil a defnyddiad Cernyweg. Yn 1979 lansiwyd Kesva an Taves Kernewek Cyfeillach y iaith Cernyweg (Kowethas an Yeth Kernewek) I gynyddu datblygiad y iaith a I phremotio gweithgareddau yn Cernyweg am lles y rhif cynyddol o'r pobl a oedd angen dysgu'r iaith a I defnyddio'r iaith yn dyddiol. Y dilyn tyfiant llwyddiannus Kowethas, yn 1985 gwahanodd y dwy gyrff yn swyddogol ond parhawyd I gweithio yn agos er mwyn lles y iaith Cernyweg

Mae Cernyweg yn dod o'r ochr yn y teulu Celtaidd. Mae'r ar yn cael ei defnyddion I dangos y gwahaniaeth rhwng Prydeinig (Brythoneg) a Gaeleg achos am y gair fel ˜Penn" yn Cernyweg sydd yn newid I ˜Ceann" yn Gaeleg. Am esiampl enw lle mae Kintyre yn yr Alban yn debyg I'r enw Cernyweg Pentire yn Cernyw. Yr enw arall am ieithoedd Celtaidd yw Prydeinig neu Brythoneg.

Faint o llenyddiaeth sydd yn y iaith Cernyweg?

Mae rhan fwyaf llenyddiaeth Cernyweg yn dod o Cernyweg Canol. Beth bynnag mae na rhannau o geirfa yn dod o hen Gerneweg. Mae Cernyweg modern wedi ei greu allan o darnau barddoniaeth, Caneuon a hen llythyron. Yn lwcus I ni mae ysgryfennwr dyddiau yma yn cynhyrchi gwaith cyfoethog iawn yn Cernyweg. 

Ble y siaradwyd y iaith Cernyweg?

Yn 1200, Roedd Cernyweg yn cael ei siarad gan rhan fwyaf o pobl ar draws Cernyw. Erbyn 1600, Caddwyd ei gwthio I'r gorllewin at Bodmin gan y bobl seisnig. Yn 1700 doedd Cernyweg braidd yn cael ei siarad yn bell ir dwyrain o Truro ac erbyn 1777, pam fu yr unig siaradwr uniaith farw (Dolly Pentreath) dim ond ir gorllewin o Penwith. Gellir dal ffeindio siaradwyr Cernyweg gyda dealltwriaeth y iaith fel mamiaith hyd at diwedd yr un deg nawfed ganrif. 

A bu Cernyweg byth farw?

Roedd yna ymchwiliad gobeithiol yn yr un deg wythfed ganrif I ffeindio'r siaradwr diwethaf. Ond roedd hin dim mwy na taith breuddwydiol gan iethyddwr. Erbyn yr amser roedd siaradwyr diwethaf yn marw allan roedd yna adfywiad yn dechrau, felly I ddweud y gwir na fu'r iaith farw byth. 

Faint mae Cernyweg yn cael ei siarad heddiw?

Roedd adfywiad dysgu Cernyweg wedi cynyddu digon erbyn 1970 I bobl dechrau ei siarad eto mewn syfyllfaeodd pob dydd, Gyda rhai yn magu ei plant yn defnyddio'r iaith. Erbyn 1980 roedd yna grwp hyderus o siaradwyr Cernyweg pwy wnaeth gwella ei sgiliau sgwrsio gan cwrdd ai gilydd yn penwythnosau Cernyweg ac yn tafarnau. Erbyn 1990 roedd nifer siaradwyr Cernyweg yn cynyddu at y cannoedd ac at y miloedd os ydych chi'n cynnwys y rhai sydd yn gallu sgwrsio tipyn hefyd ond sydd ddim yn hollol rhugl. Nawr yn yr 21ain ganrif mae Cernyweg yn cael ei ddefnyddio mewn llefydd na ydoedd deg mlynedd yn nol ac hefyd mae mwy arwyddion dwyieithog yn codi lan trwy'r amser. E.e mewn arwyddion croesawi ac hefyd yn diweddaraf yn siopau fel ASDA

Sawl person sydd yn siarad Cernyweg heddiw?

Does dim Stateg wedi ei cynnal I weld sawl siaradwyr Cernyweg sydd. Mae hefyd yn galed I ddweud rhif achos mae'n derbynni ar ei sgiliau ai lefel o geirfa. Mae gyfrifon yn rhoi rhif pobl rhugl at 300-400 o bobl. Mae'r rhif yn tyfu os ydych chi'n cynnwys y pobl sy'n medru sgwrsio yn Cernyweg ond ni chredwyd yn rhugl. Gellid y ffigwr yma cael ei rhoi at miloedd. Mae'r rhif yn tyfu eto os ydych chi'n cynnwys pawb sydd wedi dysgu peth o'r Cernyweg. 

Beth yw y gair Cernyweg am 'Cernyweg'?

Kernewek

Beth yw 'Cernyw' yn Cernyweg?

Kernow

Ble allaf fynd I glywed y iaith Cernyweg?

Mae Kowethas an Yeth Kernewek yn cynnal penwythnosau Cernyweg, Fel arfer mae rhain yn cael ei cynna o amgylch cyfnod y Pasg. I ffeindio allan mwy cysylltwch a Matthew Clarke. Hefyd fedrwch chi mwynhau cerddoriaeth Celtaidd o ar draws y Chwe Genhedlaeth Celtaidd ac hefyd clywed Cernyweg os ydych chi'n mynychu Lowender Peran. Neu hefyd fedrwch chi ymweld a uchafbwynt y blwyddyn diwylliannol Cernyweg, Y Gorsedd Cernyw (Gorsedh Kernow) Yn cael ei cynnal pob mis medi.

Fel medraf Dysgu Cernyweg?

Cysylltwch ni trwy'r gwefan, Neu fedrwch ffeindio mwy o wybodaeth ar y dudalen Saesneg ar y wefan newyddion Cernyweg.

Ble allaf ffeindio mwy o wybodaeth am y iaith?

Darllenwch tudalennau yngln a gwaith y Bwrdd Cernyweg.